چهاردهم هجرى قمرى آن را گرفتند ؛ در تقسيم شام به مناطق نظامى ، مركز يكى از جندها گرديد ؛ در زمان مروان بن محمد مردم آن شورش كردند ، ولى شهر تسخير و مردمش سخت تنبيه شدند . در سلطنت سيف الدولهء حمدانى حمص تحت استيلاى حلب درآمد . ملكشاه سلجوقى آن را به تتش داد ، و پسرش رضوان بن تتش آن را به ارث برد . در 570 هجرى قمرى صلاح الدين ايوبى آن را گرفت ، و تا سال 661 هجرى قمرى ، كه شهر تسليم هولاكوخان شد ، تقريبا همواره تحت حكومت ايوبيان بود . با استيلاى ( 1516 بعد از ميلاد ) تركان عثمانى بر شام ، حمص مانند بقيهء آن سرزمين رو به انحطاط گذاشت ؛ شهر جز در 1831 - 40 كه مصر بر شام استيلا داشت ، تا تأسيس مملكت سوريه ، تحت حكومت تركان عثمانى بود . از ابنيهء عمدهء آن مسجد شهر است ، كه اصلا كليسا بود ، و پس از فتح شهر به دست مسلمانان تبديل به مسجد گرديد . در 1908 مقبره‌اى به سبك تركى به يادبود خالد بن وليد ، فاتح شام ، كه در اين شهر درگذشت ( 21 هجرى قمرى ) برپا گرديد . ( د . م . ج 1 ص 867 ) 22 . بعلبك ba labakk ; ba lbak باستانى هليوپوليس heliopolis ( به يونانى - شهر خورشيد ) ، شهر كوچك لبنان شرقى بر دامنهء جبل الشرقى ، كنار دشت مرتفع بقاع ، به فاصلهء 64 كيلومترى شمال شرقى دمشق . به سبب ويرانه‌هاى آثار باستانيش مشهور است . زمانى از شهرهاى مجلل سوريه و از مراكز پرستش خداى خورشيد بود و نامش را مرتبط با بعل شمرده‌اند . در دورهء يوليوس قيصر مهاجرنشين رومى شد ، در زمان قسطنطنين معابد آن را به كليسا مبدل كردند . در سال 16 ه . ق ، مسلمانان تحت فرماندهى ابو عبيده آن را تصرف كردند . بعدها جزء قلمرو دولت اموى و سپس عباسى گرديد . بعلبك مشرف بر نواحى اطراف و بر جادهء اصلى دمشق به حمص و به همين جهت مورد نظر جنگجويان ترك و عرب و مسيحى ( در جنگهاى صليبى ) بود و چندى به دست ايوبيان و سپس مغول و بعد مماليك مصر افتاد . زلزلهء 1759 سبب ويرانى آن گرديد . عمده‌ترين آثار آن ويرانه‌هاى ديدنى معبد يوپيتر ، ( ژوپيتر ) با شش ستون بلند پا بر جاى آن است كه آنتونيتوس پيوس يا پستيميوس سوروس آن را ساخته‌اند ( قرن 2 ب . م ) ، و نيز معبد باكوس ، كه نسبتا سالم مانده است و حجاريهاى زيبا دارد . ( د . م . ج 1 ص 433 ) 23 . اجنادين ajnadayn , din محلى در فلسطين ، ظاهرا ميان رمله ramla و بيت جبرين ( Beyte jebrin ) كه در آنجا در جمادى سال 13 ه . ق ( ژويه - اوت 634 ب . م ) نبرد سختى بين مدافعين يونانى ( روم شرقى ) فلسطين و اعراب ( ظاهرا به فرماندهى خالد بن وليد ) درگرفت . و يونانيان شكست سختى خورده به دمشق عقب نشستند . ( د . م . ج 1 ص 58 ) 24 . بلال حبشى [ ابو عبد اللّه بلال بن رباح حبشى ] ، وفات در 20 ه . ق ، مؤذن معروف پيغمبر و از سابقين در اسلام . در وفات پيغمبر اذان گفت و پس از آن ديگر هيچ اذان نگفت . ( د . م . ج 1 ص 439 ) 25 . عبد الرحمان بن عوف ، وفات در 31 ه . ق ، از بزرگان صحابه و يكى از عشرهء مبشره و اصحاب